Unia Europejska to unikalny twór na mapie świata – nie jest ani państwem ani federacją, ani konfederacją. Obecnie Unia Europejska to gospodarczo-polityczny związek państw, lecz nie zawsze tak to wyglądało.
Jak powstała Unia Europejska? Początki integracji
Historia Unii Europejskiej zaczyna się w powojennej Europie. To właśnie wtedy pojawiła się idea współpracy, która dziś odpowiada na pytanie, jak powstała UE. Za pierwszy krok uznaje się podpisanie w 1951 roku Traktatu Paryskiego, który powołał Europejską Wspólnotę Węgla i Stali (EWWiS). Jej członkami zostały Niemcy, Francja, Włochy, Holandia, Belgia i Luksemburg. Wspólne zarządzanie przemysłem ciężkim miało ograniczyć ryzyko konfliktów i uniemożliwić państwom samodzielną produkcję broni na dużą skalę.
Jak okazało się potem, w rzeczywistości był to jednak początek szerszego procesu – integracji europejskiej. Kolejny jej etap nastąpił w 1957 roku, kiedy to na mocy Traktatów Rzymskich powołano Europejską Wspólnotę Gospodarczą (EWG) oraz Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (Euratom). Współpraca została rozszerzona na kolejne obszary gospodarki, a jej głównym celem było przyspieszenie wzrostu gospodarczego i rozwój handlu między państwami członkowskimi. Traktaty powołujące EWWiS, EWG i Euratom uznaje się za tzw. traktaty założycielskie Unii Europejskiej.
Rozwój UE: od Wspólnot Europejskich do Unii Europejskiej
W 1965 roku podpisano tzw. Traktat fuzyjny, na mocy którego utworzono jedną Komisję oraz jedną Radę dla wszystkich trzech wspólnot. Oznaczało to, że EWWiS, EWG i Euratom zaczęły funkcjonować jako jeden organizm – pod wspólną nazwą Wspólnoty Europejskie.
Kolejnym ważnym krokiem był Jednolity Akt Europejski z 1986 roku. Była to pierwsza poważna zmiana traktatów założycielskich, która rozszerzyła współpracę między państwami także na obszar polityczny. Wtedy też oficjalnie przyjęto nazwę Parlament Europejski (wcześniej funkcjonował jako Europejskie Zgromadzenie Parlamentarne od 1958 roku).
Za przełomowy moment uznaje się Traktat z Maastricht z 1992 roku, który formalnie powołał do życia Unię Europejską w jej współczesnym kształcie. Wprowadził on nowe obszary współpracy, takie jak wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa oraz współpraca w sprawach wewnętrznych i wymiarze sprawiedliwości. Zapoczątkował także budowę unii gospodarczej i walutowej, która doprowadziła do wprowadzenia wspólnej waluty – euro.
Kolejne lata przyniosły dalszy rozwój i pogłębianie integracji. Podpisywano następne traktaty (m.in. amsterdamski, nicejski czy lizboński), rozszerzano Unię o nowe państwa członkowskie oraz wzmacniano współpracę w wielu dziedzinach życia społecznego, gospodarczego i politycznego. Był to okres intensywnych zmian, w którym UE stopniowo zyskiwała coraz większe znaczenie na arenie międzynarodowej.
Obecnie członkami Unii Europejskiej są 27 państw, a kolejne kraje pozostają w procesie integracji – 9 z nich ma status państw kandydujących (Albania, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Macedonia Północna, Serbia, Turcja, Ukraina, Mołdawia i Gruzja), a 1 uznawane jest za potencjalnego kandydata (Kosowo).
SŁOWNICZEK:
FEDERACJA – państwo związkowe, w którym części składowe mają pewną autonomię, ale istnieje jeden wspólny rząd oraz wspólne prawo.
KONFEDERACJA – luźniejszy związek niepodległych państw, które współpracują w wybranych obszarach, zachowując pełną suwerenność.
INTEGRACJA EUROPEJSKA – proces stopniowego zacieśniania współpracy między państwami Europy w różnych dziedzinach.