Górale Babiogórscy – grupy etnograficzne Małopolski

kwi 29, 2026

Górale Babiogórscy, zaliczani niegdyś do szerzej rozumianych Górali Beskidowych, zamieszkiwali obszar północnych stoków Babiej Góry, głównie w dolinie Skawicy. W skład ich regionu wchodziły m.in. Zawoja, Skawica, Białka, Sidzina, Juszczyn i Grzechynia. Graniczyli z różnymi grupami etnograficznymi: Orawiakami od południa, Góralami Żywieckimi od zachodu oraz Kliszczakami i ludnością pogranicza krakowskiego od północy i wschodu.

Historia osadnictwa sięga XIII wieku, gdy obszary te zaczęła zasiedlać ludność rolnicza od strony Wadowic. W kolejnych stuleciach powstawały wsie, a w XVII wieku rozwijało się pasterstwo wołoskie, które odegrało ważną rolę w kształtowaniu lokalnej kultury. Zawoja, dziś centralna miejscowość regionu, rozwinęła się z pasterskiej osady i od XX wieku pełni funkcję ośrodka turystycznego.

Podstawą gospodarki było pasterstwo, rolnictwo i eksploatacja lasów. Do końca XIX wieku dominowała hodowla owiec wypasanych na halach. Wykorzystywano szałasy i koszary, a nawożenie polan odbywało się poprzez przemieszczanie zagród dla zwierząt. Z czasem znaczenie pasterstwa malało, a rosło rolnictwo – uprawiano głównie owies, ziemniaki i kapustę. Ważną rolę odgrywało także rzemiosło drzewne oraz obróbka drewna, w tym produkcja smoły i węgla drzewnego. Region słynął również z haftu makowskiego, rozwijanego od XIX wieku i kontynuowanego w XX wieku przez lokalne instytucje.

Budownictwo miało charakter drewniany. Dominowały chałupy zrębowe, początkowo jednoizbowe, później bardziej rozbudowane. Spotykano także domy dla dwóch rodzin („na dwa końce”). Charakterystyczne były dachy gontowe oraz długo utrzymujące się piece dymne bez kominów.

Strój ludowy wykonywano z naturalnych materiałów: lnu, wełny i skóry. Męski ubiór obejmował m.in. białe portki, koszule i cuchy, natomiast kobiecy – haftowane koszule, gorsety i spódnice. Szczególnie ceniono haft angielski o motywach roślinnych.

Folklor regionu silnie związany był z pasterstwem i wierzeniami magicznymi, a także z legendami o zbójnikach beskidzkich, obecnymi w lokalnej tradycji jeszcze w XIX wieku.

Więcej informacji o Goralach Babiogórskich można znaleźć na stropie portalu etnoZagroda.