Małopolska to region wyjątkowy pod względem kulturowym i etnograficznym — przez wieki kształtowany był przez wpływy Europy Zachodniej, Wschodniej oraz tradycji karpackich. Takie połączenie stworzyło niesamowitą mozaikę grup etnograficznych, widoczną w języku, zwyczajach i kulturze. Na terenie dzisiejszego województwa niegdyś istniało prawie 20 wyodrębnionych grup etnograficznych.
Warto jednak pamiętać, że pojęcia grupy etnicznej i etnograficznej nie są tożsame. W realiach europejskich grupa etniczna najczęściej odpowiada narodowi (np. Polakom), natomiast w jej obrębie wyróżnia się mniejsze grupy etnograficzne, które odznaczają się własną gwarą, tradycjami, strojem czy kuchnią.
Układ grup w Małopolsce jest bardzo zróżnicowany: na północy dominowali Krakowiacy, na południu liczne grupy góralskie, a pomiędzy nimi – na Pogórzu Karpackim – rozciągały się społeczności o charakterze przejściowym, łączące cechy obu tych światów. Wszystkie te grupy różniły się m.in. gwarą, strojem, muzyką, tańcem oraz lokalnymi zwyczajami.
Granice dawnych regionów etnograficznych cały czas się zmieniały pod wpływem ekspansywnych społeczności, a później rozwoju cywilizacyjnego, urbanizacji i przemian gospodarczych. Wydarzenia po II wojnie światowej, w tym przymusowe przesiedlenia, przerwały ciągłość osadniczą i kulturową niektórych grup oraz miały istotny wpływ na kulturę regionu.
Mimo tych przemian pamięć o lokalnych tradycjach nadal jest żywa. Współcześnie przejawia się ona w działalności zespołów regionalnych, kół gospodyń wiejskich oraz w pielęgnowaniu rzemiosła i sztuki ludowej, które stanowią ważny element tożsamości kulturowej mieszkańców Małopolski.
Portal etnoZAGRODA, stworzony przez Małopolskie Centrum Kultury SOKÓŁ, to unikatowy projekt, który opowiada o 19 grupach etnograficznych zamieszkujących teren naszego województwa. W badaniu uwzględniono niemal każdy aspekt bytu społeczności: od budownictwa i gospodarstwa, po zabobony i ciekawostki gwarowe. Notatki z terenu, mapa i zgromadzone materiały składają się na żywy obraz dawnej i współczesnej kultury regionu, pokazując jej bogactwo i różnorodność.
Odkryjmy bogactwo kulturowe i rozmaitość Małopolski razem z etnoZAGRODA!